Người dân Iran chật vật trong đời sống khi chi phí tăng vọt, chiến sự đã kéo dài 7 tháng

Bảy tháng sau khi cuộc chiến giữa Iran và Mỹ bùng nổ, đời sống người dân Iran ngày càng khó khăn khi không thể chi trả cho những nhu cầu cơ bản nhất, từ thuốc men đến thực phẩm và nhà ở, trong bối cảnh lệnh phong tỏa của Mỹ cắt đứt nguồn thu chính từ dầu mỏ.

Theo Reuters, từ một kỹ sư buộc rời Tehran vì giá thuê nhà quá cao, một phụ nữ phải bỏ thuốc lá vì giá đắt, đến những người chăm sóc bệnh nhân chật vật mua thuốc, mọi lĩnh vực đời sống đều bị ảnh hưởng. Behnam Riazi, chủ nhà hàng ở Tehran, cho biết anh bán đồ ăn với lợi nhuận cực mỏng nhưng không thể đóng cửa vì sẽ thất nghiệp ngay lập tức. Anh cũng không thể tăng giá bởi khách hàng không thể trả thêm, và hầu hết giờ chỉ mua những thứ thực sự cần thiết.

Mục lục

01

Tác động kinh tế ngày càng nghiêm trọng

02

Xuất khẩu dầu mỏ bị chặn đứng

03

Nỗ lực ngoại giao và những toan tính

Tác động kinh tế ngày càng nghiêm trọng

Dữ liệu từ Trung tâm Thống kê Iran cho thấy GDP đã giảm 10,1% so với cùng kỳ trong quý đầu tiên theo lịch Ba Tư, từ ngày 21 tháng 3 đến 20 tháng 6. Ngành dầu khí suy giảm tới 26,4%, công nghiệp và khai khoáng giảm 14,7%, dịch vụ giảm 4,8%, sản xuất chế tạo giảm 2,5%. Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo lạm phát tiêu dùng trung bình của Iran sẽ lên tới 68,9% trong năm 2026. Tỷ lệ thất nghiệp chính thức leo lên 9,1% trong mùa xuân, trong khi giá lương thực, đồ uống và thuốc lá tăng gần gấp đôi mức lạm phát chung.

Đồng nội tệ Iran tiếp tục lao dốc. Vào ngày 29 tháng 9, tỷ giá trên thị trường tự do vượt mốc 2,5 triệu rial đổi 1 USD, chỉ 27 ngày sau khi lập kỷ lục trước đó ở mức 2,2 triệu rial vào ngày 2 tháng 9. Đồng euro tăng lên khoảng 2,77 triệu rial và bảng Anh đạt 3,23 triệu rial.

Xuất khẩu dầu mỏ bị chặn đứng

Cuộc chiến tàn phá nguồn thu từ dầu mỏ của Iran, vốn chiếm khoảng 11% GDP hàng năm. Dưới phong tỏa của Mỹ, xuất khẩu dầu Iran gần như về con số không trong tháng 7. Dữ liệu từ Kpler và Vortexa cho thấy lượng dầu thô và condensate của Iran sụt từ khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3 xuống còn 740.000 thùng trong tháng 7 và chỉ còn 220.000 đến 255.000 thùng mỗi ngày trong tháng 8. Tính đến cuối tháng 9, khoảng 15 triệu thùng dầu của Iran vẫn mắc kẹt trên các tàu chở dầu bên ngoài vùng phong tỏa, giảm từ mức 29 triệu thùng hồi đầu tháng. Các nhà phân tích dự báo số dầu này sẽ cạn kiệt vào đầu hoặc giữa tháng 10.

Nỗ lực ngoại giao và những toan tính

Trong bối cảnh kinh tế suy yếu, các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột vẫn chưa đạt đột phá. Iran được cho là đã đề xuất với Washington kế hoạch mở lại eo biển Hormuz trong vòng bảy ngày, với điều kiện Mỹ giải phóng tài sản bị đóng băng, dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ và chấm dứt phong tỏa hải quân. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ, cho rằng các điều kiện của Tehran là không thể chấp nhận được.

Trong khi đó, Iran chứng kiến vị thế đàm phán suy yếu khi các nước láng giềng vùng Vịnh dần khôi phục xuất khẩu dầu. Xuất khẩu dầu từ các nhà sản xuất Trung Đông đã phục hồi lên gần 13 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 9, gần bằng mức trước chiến tranh là 19 triệu thùng mỗi ngày. Ả Rập Xê Út đã khôi phục một phần hoạt động của đường ống Đông-Tây bị hư hại để vận chuyển dầu tới Biển Đỏ.

Các nhà phân tích cảnh báo khi nguồn thu từ dầu mỏ cạn kiệt và các nước láng giềng ngày càng ít bị ảnh hưởng bởi các mối đe dọa từ Tehran, Iran có thể chọn cách leo thang quân sự như phương cách cuối cùng để gây sức ép. Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông tại viện Chatham House ở London, nhận định: “Điều này cho thấy chiến lược của Iran đang ngày càng kém hiệu quả. Nó có thể buộc Iran phải châm ngòi cho một cuộc xung đột lớn hơn để thoát khỏi thế bế tắc.”

Trong khi ban lãnh đạo Iran vẫn tỏ ra cứng rắn trước công chúng, những người dân thường mà Reuters tiếp cận đều cho biết họ có quá nhiều lo toan thường nhật để nghĩ đến chuyện biểu tình. Một phụ nữ ngoài 60 tuổi tên Hediyeh ở miền bắc Iran, người chỉ có thể mua cho cháu trai một cuốn vở và vài cây bút chì thay vì chiếc cặp sách như mong đợi, đã nói lên thực tế mà hàng triệu người Iran đang đối mặt: nỗi lo cơm áo gạo tiền đã thay thế cho mọi tính toán khác.

Nguồn tham khảo: Reuters