Bộ Công Thương đề xuất siết quản lý Quỹ bình ổn xăng dầu để bịt lỗ hổng sau loạt vụ chiếm đoạt

(Ảnh minh họa - TTXVN)

Bộ Công Thương vừa hoàn thành dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu lần thứ 14, dự kiến thay thế toàn bộ các nghị định hiện hành, trong đó đề xuất chuyển toàn bộ số dư dương Quỹ bình ổn giá xăng dầu (BOGXD) từ tài khoản riêng của doanh nghiệp đầu mối về tài khoản do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Đây là thay đổi căn bản trong cách quản lý dòng tiền quỹ, sau hàng loạt vụ án doanh nghiệp chiếm đoạt tiền quỹ bị phát hiện thời gian qua.

Theo quy định hiện hành, tiền Quỹ BOGXD được để tại các doanh nghiệp đầu mối, hạch toán và theo dõi riêng. Chính cơ chế này tạo ra kẽ hở để một số doanh nghiệp chiếm dụng khoản tiền quỹ rồi mất khả năng chi trả. Điển hình là vụ án tại Tập đoàn Thiên Minh Đức, nơi bị can Chu Thị Thành cùng đồng phạm bị cáo buộc tham ô hơn 79 tỷ đồng từ Quỹ BOGXD và bán khống 153 hóa đơn, thu lợi bất chính hơn 20 tỷ đồng. Một vụ việc khác liên quan đến Petrolimex cũng gây chú ý khi doanh nghiệp này bị phản ánh tự ý trích Quỹ bình ổn hơn 221 tỷ đồng không đúng đối tượng.

Theo dự thảo, thương nhân đầu mối đang hoạt động phải chốt số dư Quỹ BOGXD đến hết ngày liền kề trước khi nghị định mới có hiệu lực, sau đó chuyển toàn bộ số dư dương vào tài khoản Quỹ do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Với các thương nhân đã bị thu hồi giấy phép, không còn là đầu mối hoặc không tiếp tục kinh doanh xăng dầu, nếu còn số dư quỹ chưa nộp đủ thì cũng phải chuyển toàn bộ phần còn thiếu vào tài khoản này. Dự thảo đồng thời yêu cầu doanh nghiệp có số dư quỹ dương hoặc âm phải thực hiện kiểm toán độc lập chuyên đề trong thời hạn tối đa 12 tháng kể từ ngày nghị định có hiệu lực. Kết quả kiểm toán được gửi về cả Bộ Tài chính và Bộ Công Thương để đối chiếu, xử lý chênh lệch giữa số liệu thực tế và số liệu đã báo cáo. Khoản nộp thiếu sẽ phải bổ sung; khoản nộp thừa hoặc số dư âm được xử lý hoàn trả. Sau khi hoàn tất bù trừ, Bộ Tài chính bàn giao tài khoản Quỹ BOGXD tại Kho bạc Nhà nước cho Bộ Công Thương quản lý.

Về quy mô quỹ, số liệu Bộ Tài chính công bố cho thấy đến hết ngày 30 tháng 6 năm 2026, số dư Quỹ BOGXD từ nguồn trích lập thông thường đạt hơn 196,28 tỷ đồng, tăng hơn 1,22 tỷ đồng so với đầu quý II nhờ lãi phát sinh. Số tiền nhận tạm ứng từ ngân sách nhà nước là hơn 701,806 tỷ đồng, trong khi số tiền nhận tạm ứng từ nguồn đã trích lập Quỹ BOGXD là hơn 430,184 tỷ đồng. Trong quý II, tổng số tiền trích Quỹ BOGXD đạt hơn 1.886 tỷ đồng, chi sử dụng hơn 873 tỷ đồng và phát sinh hơn 309 triệu đồng tiền lãi. Cộng cả hai nguồn, tổng số dư quỹ tại thời điểm cuối quý II năm 2026 đạt khoảng 1.911 tỷ đồng. Xét theo từng đầu mối, Petrolimex có số dư quỹ cuối kỳ hơn 587,278 tỷ đồng, PVOIL hơn 341,190 tỷ đồng và Tổng công ty Xăng dầu Quân đội hơn 66,349 tỷ đồng.

Bên cạnh thay đổi về quỹ, dự thảo lần này còn đề xuất doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối ngoài hệ thống được tự quyết giá bán buôn, bán lẻ theo cơ chế thị trường với các công thức rõ ràng. Mỗi thương nhân phải sở hữu kho tiếp nhận với tổng sức chứa tối thiểu 15.000 mét khối, có ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ thuộc sở hữu và tối thiểu 40 thương nhân phân phối chỉ thuộc hệ thống của mình, đồng thời duy trì dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 20 ngày cung ứng.

Bối cảnh thị trường những tháng gần đây cũng ghi nhận nhiều biến động khi giá xăng dầu trong nước tăng liên tiếp, lên mức cao nhất sáu tháng. Nguyên nhân đến từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và áp lực từ giá dầu thế giới. Chính phủ trước đó đã tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước cho Quỹ BOGXD theo Nghị quyết số 69/NQ-CP ngày 27 tháng 3 năm 2026. Việc đưa toàn bộ số dư quỹ về một tài khoản tập trung tại Kho bạc Nhà nước được đánh giá có thể giúp tập trung dòng tiền, thuận lợi hơn cho việc theo dõi, kiểm toán và đối chiếu, đồng thời hạn chế tối đa việc quỹ bị doanh nghiệp lạm dụng hoặc chiếm đoạt.

Nguồn: Báo Pháp luật