Đợt bán tháo trái phiếu tiếp tục leo thang khi giá dầu và nỗi lo nợ công gây chấn động thị trường

Làn sóng bán tháo trái phiếu toàn cầu tiếp tục leo thang trong phiên ngày 2/9, đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, khi xung đột tại Trung Đông khiến giá năng lượng tăng vọt, chồng lấn những lo ngại về lạm phát và gánh nặng nợ công đang phình to của các nền kinh tế lớn.

Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm đã chạm 4,81% trong phiên, mức cao nhất trong gần ba năm, trước khi hạ nhiệt nhẹ xuống 4,793%, tiến sát ngưỡng 5% - một mốc có thể gây chấn động mạnh cho thị trường chứng khoán. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm cũng đứng ở mức gần 5,3%. Trước đó, Bộ Tài chính Mỹ đã can thiệp vào thị trường vào tháng trước để hạ nhiệt lợi suất trái phiếu dài hạn, nhưng tác động chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm đã quay trở lại gần mức đỉnh 19 năm.

Tại Nhật Bản, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm đã vượt ngưỡng 3% lần đầu tiên sau 30 năm, chạm mức 3,0175% vào ngày 2/9, với mức cao nhất trong phiên là 3,0226%. Đà tăng này phản ánh áp lực lạm phát, lo ngại về tài khóa và kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ đẩy nhanh tốc độ tăng lãi suất. Thị trường đang định giá gần như chắc chắn BOJ sẽ tăng lãi suất tại cuộc họp trong tháng này.

Tại châu Âu, lợi suất trái phiếu chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm tăng lên 3,378%, mức cao nhất kể từ năm 2011. Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 10 năm chạm 5,25%, đỉnh cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, trong khi lợi suất kỳ hạn 30 năm lên mức cao nhất trong khoảng 30 năm.

Ba yếu tố chính đang tạo áp lực lên thị trường. Thứ nhất, giá năng lượng leo thang do căng thẳng Mỹ - Iran tái bùng phát sau các cuộc không kích mới, đẩy giá dầu Brent vượt 91 USD/thùng và giá khí đốt châu Âu lên mức cao nhất 3,5 năm. Thứ hai, gánh nặng nợ công tăng vọt sau đại dịch và khủng hoảng năng lượng, cùng các chi phí về già hóa dân số, phúc lợi và quốc phòng, buộc các chính phủ phải tiếp tục vay mượn. Anh sẽ trình ngân sách vào tháng 10, Pháp đang chuẩn bị cho các cuộc tranh luận về ngân sách sắp tới. Thứ ba, các tập đoàn công nghệ lớn huy động vốn cho cuộc đua AI với mức lãi suất cao, cạnh tranh trực tiếp với chính phủ trong việc hút vốn từ nhà đầu tư.

Những diễn biến này làm sống lại khái niệm “bond vigilantes” - các nhà đầu tư bán tháo trái phiếu để gây áp lực lên chính sách tài khóa. Ed Yardeni, người đặt ra thuật ngữ này, cho biết nếu lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ 10 năm lên 5%, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent có thể phát hành thêm trái phiếu ngắn hạn để mua lại trái phiếu dài hạn nhằm bình ổn thị trường.

Về chính sách tiền tệ, phát biểu của Chủ tịch Fed Kevin Warsh tại Jackson Hole đã củng cố kỳ vọng tăng lãi suất, với thị trường định giá khoảng 70% khả năng Fed tăng lãi suất trong tuần tới và gần như chắc chắn ECB sẽ tăng lãi suất vào ngày 10/9. Lợi suất trái phiếu tăng cao đang gây áp lực lên thị trường chứng khoán toàn cầu, đặc biệt là các cổ phiếu công nghệ. Tuần này, thị trường sẽ theo dõi báo cáo việc làm của Mỹ, nhưng giới phân tích cho rằng dữ liệu này có thể ít tác động hơn so với số liệu lạm phát.