Mỹ đề xuất “vẽ lại bản đồ” nhằm kết thúc xung đột Nga - Ukraine

Tạp chí Economist của Anh ngày 9 tháng 11 đưa tin Mỹ đã trình bày một loạt đề xuất gây tranh cãi nhằm thuyết phục Nga chấp nhận thỏa thuận chấm dứt chiến sự Ukraine. Trọng tâm là ý tưởng điều chỉnh ranh giới hành chính của hai tỉnh Donetsk và Lugansk thuộc vùng Donbass, theo cách mà Moskva có thể tuyên bố kiểm soát hoàn toàn hai khu vực này trên bản đồ chính thức, trong khi Ukraine vẫn duy trì quyền kiểm soát thực tế đối với các đô thị đang nắm giữ. Đề xuất này xuất hiện ngay trước cuộc đàm phán ba bên đầu tiên giữa Mỹ, Nga và Ukraine tại Abu Dhabi, khai mạc ngày 10 tháng 11.

Tính đến đầu tháng 11, lực lượng Nga kiểm soát khoảng 99 phần trăm diện tích tỉnh Lugansk và hơn 80 phần trăm tỉnh Donetsk. Phần lãnh thổ còn lại của Donetsk, tương đương gần 5.000 km vuông, vẫn nằm trong tay Ukraine, bao gồm cụm đô thị kiên cố Sloviansk-Kramatorsk. Tổng cộng, Moskva đang kiểm soát khoảng 19 đến 20 phần trăm lãnh thổ Ukraine, bao gồm cả bán đảo Crimea. Giới phân tích phương Tây ghi nhận Tổng thống Nga Vladimir Putin đã phải trì hoãn hơn 15 lần thời hạn tự đặt ra cho việc giành toàn bộ Donbass, cho thấy những khó khăn thực tế trên chiến địa.

Song song với ý tưởng bản đồ, một đề xuất gây tranh cãi không kém là đưa Nga trở lại thị trường năng lượng châu Âu, bất chấp đạo luật hiện hành của Liên minh châu Âu (EU) quy định chấm dứt nhập khẩu khí đốt Nga vào cuối năm 2027. Theo Wall Street Journal và New York Times, các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner đã đề xuất khôi phục nguồn cung khí đốt Nga qua lãnh thổ Ukraine, với cơ chế bán lại qua một trung gian của Mỹ để lách lệnh trừng phạt, doanh thu được gửi vào tài khoản ký quỹ của bên thứ ba nhằm ngăn chặn tài trợ cho chiến tranh, và Ukraine sẽ nhận phí quá cảnh. Tuy nhiên, cả Ukraine và các đối tác châu Âu đều phản đối. Một quan chức Ukraine tuyên bố: “Không đời nào chúng tôi đồng ý với điều đó khi xung đột đang diễn ra”.

(Vị trí tỉnh Lugansk (Luhansk) và Donetsk. Đồ họa: BBC)

Phát ngôn của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc phỏng vấn với CBS News ngày 8 tháng 11 càng làm dấy lên lo ngại về khả năng thay đổi lãnh thổ. Ông nói: “Kết cục là họ sẽ có hình dáng khác đi một chút”. Khi được hỏi về tuyên bố này, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov khẳng định Ukraine “đã là quốc gia khác” khi xét về mặt địa lý, và “tình hình thực tế trên thực địa là rõ ràng và hầu như không ai có thể phủ nhận điều đó”.

Bất chấp những đề xuất gây tranh cãi, cuộc đàm phán ba bên tại Abu Dhabi vẫn diễn ra với những tín hiệu tích cực ban đầu. Ngày làm việc đầu tiên kéo dài khoảng 4,5 giờ, tập trung vào các bảo đảm an ninh sau xung đột và các biện pháp nhân đạo, bao gồm khả năng trao đổi tù binh quy mô lớn. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, phát biểu bên lề hội nghị G7 tại Paris, đánh giá các cuộc đàm phán “rất hiệu quả” nhưng thừa nhận vẫn còn nhiều việc phải làm, đồng thời cho biết Washington muốn mở rộng vòng đàm phán để bao gồm cả các đối tác châu Âu. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đánh giá khuôn khổ đàm phán “có tính xây dựng và khá thực chất”, trong khi Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov nhấn mạnh Moskva sẽ không chấp nhận lệnh ngừng bắn nếu chưa rõ các bước đi tiếp theo.

Một điểm đáng chú ý là phía Nga được cho là đang thể hiện “sự linh hoạt bất thường”, ngay cả về vấn đề chấm dứt giao tranh trên chiến tuyến hiện tại, nhưng sự linh hoạt này chỉ xuất hiện sau khi Mỹ đề xuất mở rộng chương trình nghị sự sang vấn đề an ninh châu Âu rộng lớn hơn. Những người chỉ trích lo ngại động thái này tạo điều kiện để Moskva đưa ra thêm yêu cầu và kéo dài đàm phán. Trong khi đó, các yêu cầu cốt lõi của Nga vẫn chưa thay đổi, bao gồm việc Ukraine phải tuyên bố trung lập về hiến pháp và cắt giảm quy mô lực lượng vũ trang.

Cuộc đàm phán tại Abu Dhabi được xem là phép thử cho tính khả thi của bất kỳ lộ trình hòa bình nào, trong bối cảnh xung đột sắp bước sang cột mốc tròn năm năm và những khác biệt cốt lõi về lãnh thổ, an ninh và năng lượng vẫn còn rất lớn.

Nguồn tham khảo: VnExpress (dẫn lại The Economist)