Kinh tế Indonesia lao dốc: Chứng khoán bốc hơi 40%, thanh niên thất nghiệp đi chạy xe ôm

Indonesia, quốc gia từng được xem là điểm đến an toàn của các thị trường mới nổi, đang trải qua cú sốc niềm tin chưa từng có kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998. Novri Putra, 28 tuổi, tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin tại Jakarta năm ngoái với kỳ vọng có được việc làm lập trình viên, nay đang chạy xe ôm công nghệ với thu nhập khoảng 220 USD, tương đương 5,7 triệu đồng mỗi tháng. Cha mẹ anh phàn nàn gần như mỗi ngày và thừa nhận cảm thấy xấu hổ khi con trai học đại học rồi lại đi chạy xe ôm.

Câu chuyện của Putra phản ánh những thách thức lớn hơn đang bủa vây nền kinh tế Indonesia. Giống như các nước láng giềng Đông Nam Á, nước này chịu tác động từ cuộc chiến tại Iran và thuế quan của Mỹ. Lạm phát gia tăng và tình trạng thiếu nhiên liệu lan rộng tại nhiều thành phố. Tuy nhiên, các chính sách dưới thời Tổng thống Prabowo Subianto đang khiến tình hình thêm phức tạp.

Bước ngoặt của cuộc khủng hoảng niềm tin diễn ra vào ngày 16 tháng 10, khi MSCI, tổ chức định chỉ số có ảnh hưởng toàn cầu, bất ngờ tuyên bố đưa Indonesia vào lộ trình chuyển sang trạng thái “standalone”, mức giáng cấp sâu hơn nhiều so với cảnh báo trước đó về nhóm “cận biên”. MSCI cho biết các cải cách của Jakarta nhằm giải quyết tình trạng thiếu minh bạch trong cấu trúc sở hữu và hành vi giao dịch phối hợp đã không đạt tiến bộ đủ mức. Tổ chức này sẽ tham vấn thị trường đến tháng 4 năm 2027 và đưa ra quyết định cuối cùng vào tháng 6 năm 2027, trừ khi có bằng chứng rõ ràng về cải thiện quản trị thị trường.

Phản ứng của thị trường diễn ra tức tưởi. Chỉ số Jakarta Composite mở cửa giảm 8%, kích hoạt tạm dừng giao dịch 30 phút, trước khi đóng cửa với mức giảm hơn 11%, phiên lao dốc mạnh nhất kể từ tháng 1 năm 1998. Có thời điểm chỉ số này giảm tới 11,4%, mức tồi tệ nhất trong gần ba thập kỷ. Đà bán tháo tiếp tục lan sang phiên 19 tháng 10, kéo chỉ số xuống mức thấp nhất kể từ tháng 10 năm 2020 với mức giảm hơn 5% trong ngày. Tính chung từ đầu năm, giá trị thị trường chứng khoán Indonesia đã bốc hơi gần 40%, đưa quốc gia này vào nhóm những thị trường hoạt động kém nhất thế giới. Các cổ phiếu ngân hàng lớn như Bank Central Asia, Bank Rakyat Indonesia và Bank Mandiri đều giảm gần 15 phần trăm.

Song song với cú sốc cổ phiếu, đồng nội tệ rupiah cũng chịu áp lực chưa từng có khi lần đầu tiên vượt ngưỡng tâm lý 18.000 rupiah đổi một USD trong ngày 16 tháng 10, mức thấp lịch sử. Đồng tiền này đã mất giá khoảng 16 đến 17% kể từ đầu năm. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm tăng lên 7,4% từ mức 7,169% của phiên trước đó. Áp lực lên rupiah đến từ giá dầu cao và lãi suất Mỹ tăng, khiến dòng USD chảy khỏi Indonesia, trong khi nền kinh tế nước này phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu. Giới phân tích tại Citigroup, HSBC và Bloomberg Economics đã điều chỉnh dự báo theo hướng thắt chặt chính sách tiền tệ hơn nữa.

Đằng sau những con số thị trường là một thực tế xã hội đang xấu đi từng ngày. Số người thuộc tầng lớp trung lưu đã giảm khoảng 19% so với mức đỉnh, trong khi tỷ lệ tiết kiệm của nhóm thu nhập thấp lao dốc. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên duy trì quanh mức 17%, thuộc nhóm cao nhất châu Á. Tháng 8 năm 2025, các cuộc tuần hành đã nổ ra trên toàn quốc sau cái chết của một tài xế xe ôm công nghệ trong một cuộc biểu tình, giữa bối cảnh thất nghiệp và lạm phát gia tăng.

Về mặt chính sách, chính quyền Tổng thống Prabowo đang theo đuổi chương trình cung cấp bữa ăn miễn phí cho hàng chục triệu học sinh với chi phí ước tính lên tới 30 tỷ USD mỗi năm, tương đương 14% toàn bộ ngân sách năm 2024 và gấp khoảng 2,5 lần chi tiêu y tế hằng năm. Giới đầu tư cũng đặt dấu hỏi về tính minh bạch khi chính quyền thúc đẩy quốc hữu hóa tài sản và sử dụng quỹ đầu tư quốc gia Danantara để triển khai chương trình nghị sự. Trước đó, Moody's và Fitch đã lần lượt hạ triển vọng tín nhiệm của Indonesia từ “Ổn định” xuống “Tiêu cực” trong năm nay, với lý do gia tăng bất định chính sách và quản trị suy yếu.

Ferry Latuhihin, cựu kinh tế trưởng Ngân hàng International Indonesia, nhận định: “Đây là một quả bom hẹn giờ. Không ai dự đoán được vào năm 1997 rằng Suharto sẽ sụp đổ vì bộ máy kinh tế trục trặc. Tôi tin câu chuyện tương tự có thể xảy ra với chính quyền này.” Thomas Lembong, cựu bộ trưởng thương mại Indonesia, cũng cảnh báo quá nhiều vấn đề đang xảy ra cùng lúc: “Chúng ta đang ngày càng tiến gần đến bờ vực.”

Một số nhà phân tích quốc tế cho rằng rủi ro hiện tại mang tính đặc thù của Indonesia. Phillip Wool, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tại Rayliant, nhận định những lo ngại của MSCI chủ yếu liên quan đến Indonesia, quốc gia chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong danh mục của phần lớn nhà đầu tư vào thị trường mới nổi. Tuy nhiên, tác động kinh tế có thể lan rộng hơn khi Indonesia là nhà sản xuất dầu cọ, niken và than nhiệt lớn, đồng thời là nhà xuất khẩu quan trọng về đồng và khí tự nhiên. Một cuộc khủng hoảng kinh tế tại quốc gia này có thể làm gián đoạn sản xuất xe điện và đẩy giá thực phẩm, hàng tiêu dùng và năng lượng toàn cầu lên cao.

Nguồn: Vietnamdaily, CafeF