Làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ toàn cầu, lợi suất kỳ hạn dài lên mức cao nhất nhiều năm

【Hình 1: Minh họa thị trường trái phiếu Mỹ】

Thị trường trái phiếu chính phủ toàn cầu đang trải qua một trong những làn sóng bán tháo mạnh nhất trong nhiều thập kỷ. Dưới áp lực đồng thời từ lo ngại lạm phát, chính sách tài khóa mở rộng và sự suy giảm mang tính cơ cấu của nhu cầu, lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài liên tục tăng cao, khiến chi phí huy động vốn của các chính phủ tăng mạnh.

Trong tuần này, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã chạm 5,33%, mức cao nhất kể từ năm 2007. Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp cùng kỳ hạn tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2008; lợi suất trái phiếu Đức kỳ hạn 30 năm trở lại mức của năm 2011; lợi suất trái phiếu chính phủ Anh cùng kỳ hạn tiến sát 6%; trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 30 năm tăng lên mức cao nhất kể từ năm 1999.

Lợi suất bình quân của danh mục chuẩn gồm các trái phiếu chính phủ cấp đầu tư đã tăng vọt lên khoảng 4,5%, mức cao nhất kể từ khi dữ liệu bắt đầu được ghi nhận vào năm 2015. Đợt bán tháo lần này không phải hiện tượng riêng lẻ tại một thị trường, mà được thúc đẩy bởi những yếu tố mang tính cơ cấu trên phạm vi toàn cầu. Bất ổn địa chính trị kéo dài làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung và áp lực lạm phát, kỷ luật tài khóa tại nhiều quốc gia suy yếu, trong khi nhu cầu từ nhóm nhà đầu tư truyền thống đối với trái phiếu dài hạn đang giảm một cách có hệ thống.

Kể từ cuối tháng 6, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã tăng tổng cộng gần 40 điểm cơ bản. Trái phiếu kỳ hạn dài vốn nhạy cảm hơn trước các yếu tố rủi ro như lạm phát. Theo các chiến lược gia vĩ mô của Bloomberg, điểm khác biệt then chốt trong đợt tăng lợi suất mang tính cơ cấu lần này nằm ở chỗ thâm hụt ngân sách đang mở rộng trong bối cảnh nền kinh tế chưa suy yếu đáng kể. Chính sách tài khóa mở rộng theo chu kỳ đồng nghĩa với việc chính phủ tiếp tục gia tăng vay nợ ngay cả khi mặt bằng lãi suất vốn đã ở mức cao.

Mặc dù lo ngại về lạm phát là một yếu tố quan trọng, tỷ lệ lạm phát hòa vốn dài hạn tại phần lớn các thị trường chủ chốt nhìn chung vẫn tương đối ổn định. Động lực chính đẩy lợi suất đi lên đến từ lợi suất thực, tức mức lợi nhuận bổ sung mà nhà đầu tư yêu cầu để nắm giữ trái phiếu ngoài phần bù đắp cho lạm phát.

Về phía nguồn cung, các tập đoàn công nghệ đang phát hành lượng lớn trái phiếu dài hạn nhằm huy động vốn cho các khoản đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), qua đó gia tăng thêm áp lực nguồn cung ở phân khúc kỳ hạn dài. Về phía cầu, các quỹ hưu trí từ lâu là một trong những nguồn cầu ổn định đối với trái phiếu dài hạn. Tuy nhiên, cùng với sự thu hẹp của các chương trình hưu trí theo chế độ phúc lợi xác định, trụ cột nhu cầu này đang dần suy yếu.

Thị trường trái phiếu châu Âu cũng chịu áp lực đáng kể. Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 30 năm đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2008, trong khi Đức phải trả mức lãi suất cao nhất trong 15 năm cho đợt phát hành trái phiếu kỳ hạn 30 năm thông qua hình thức hợp vốn. Tại Nhật Bản, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm cũng lên mức cao nhất kể từ năm 1999.

Trước tình trạng chi phí huy động vốn dài hạn tăng mạnh, một số quốc gia đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược phát hành trái phiếu, chuyển sang ưu tiên các kỳ hạn ngắn hơn. Chính phủ Anh đã tạm dừng phần lớn kế hoạch phát hành trái phiếu dài hạn dự kiến trước đó.

Đối với chính quyền Trump, đà tăng liên tục của lợi suất trái phiếu dài hạn không còn đơn thuần là một vấn đề của thị trường tài chính mà đang trở thành một rủi ro chính trị. Chi phí vay nợ cao của chính phủ đang dần truyền dẫn sang lãi suất cho vay doanh nghiệp và tín dụng tiêu dùng, tạo thêm áp lực đáng kể trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tính từ đầu năm tài khóa đến nay, chi phí lãi vay của chính phủ Mỹ đã lên tới 1,17 nghìn tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ năm trước.

Làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ trên toàn cầu phản ánh sự mất cân đối đồng thời giữa lạm phát, chính sách tài khóa và cấu trúc nhu cầu. Việc lợi suất kỳ hạn dài liên tục thiết lập các mức cao nhất trong nhiều năm cho thấy cơ chế định giá đối với tài sản thu nhập cố định dài hạn đang được định hình lại.

Trong ngắn hạn, chi phí huy động vốn gia tăng sẽ tạo thêm áp lực đối với cả chính phủ và doanh nghiệp, đồng thời có nguy cơ lan truyền sang nền kinh tế thực. Trong trung và dài hạn, thị trường trái phiếu chỉ có thể thực sự ổn định khi kỷ luật tài khóa được cải thiện, nhóm nhà đầu tư truyền thống quay trở lại hoặc lợi suất thực đạt đỉnh.

Ở thời điểm hiện tại, trong bối cảnh rủi ro địa chính trị và chính sách tài khóa mở rộng cùng tồn tại, biến động trên thị trường trái phiếu nhiều khả năng vẫn duy trì ở mức cao. Nhà đầu tư cần theo dõi sát diễn biến của lợi suất thực cũng như phản ứng chính sách của các chính phủ và ngân hàng trung ương.