Canada sắp bắt tay với Bắc Kinh sau thỏa thuận 200 tỷ Nhân Dân tệ?

Chưa đầy bốn tháng sau khi Thủ tướng Canada Mark Carney bay tới Bắc Kinh ký kết “quan hệ đối tác chiến lược” với Chủ tịch Tập Cận Bình, đại sứ Trung Quốc đã công khai đặt ra các điều kiện mang tính chủ quyền cho Ottawa, kéo theo một loạt câu hỏi mà thị trường ngoại hối chưa kịp định giá đầy đủ. Với hơn 74% hàng xuất khẩu Canada phụ thuộc vào hai đối tác là Mỹ và Trung Quốc, đây không chỉ là câu chuyện ngoại giao mà còn là bài toán tiền tệ sống còn cho đồng đô la Canada (CAD).

Khi thỏa thuận thương mại đi kèm với điều kiện không nằm trong hợp đồng

Ngày 1 tháng 5 năm 2026, Đại sứ Trung Quốc tại Canada Wang Di dành cho tờ The Globe and Mail một cuộc phỏng vấn hiếm có, trong đó ông phác thảo rõ ràng những gì Bắc Kinh kỳ vọng nhận lại từ Ottawa ngoài những điều khoản đã ký trên giấy.

Wang Di cảnh báo rằng “quan hệ đối tác chiến lược” giữa hai nước có thể bị tổn hại nếu Canada tiếp tục cử các nghị sĩ và thượng nghị sĩ tới Đài Loan, hoặc điều tàu chiến qua eo biển Đài Loan. Ông nhấn mạnh nguyên tắc “Một Trung Quốc”, mô tả Đài Loan là “lợi ích cốt lõi” và là “nền tảng chính trị” cho quan hệ song phương, đồng thời khẳng định bất kỳ cuộc tiếp xúc chính thức nào giữa nghị sĩ Canada với các quan chức Đài Loan đều gây “tổn thương” cho mối quan hệ này.

Không khó để nhận ra thời điểm tuyên bố này xuất hiện: chỉ ba tháng rưỡi sau chuyến thăm Bắc Kinh của Carney từ ngày 14 đến 17 tháng 1 năm 2026, chuyến thăm đầu tiên của một Thủ tướng Canada trong tám năm, trong đó hai bên công bố một loạt thỏa thuận kinh tế quan trọng.

Vào tháng 1 đó, theo tài liệu chính thức từ chính phủ Canada, Carney đã đồng ý cho phép khoảng 50.000 xe điện sản xuất tại Trung Quốc nhập khẩu vào Canada với mức thuế ưu đãi, đổi lấy việc Bắc Kinh cắt giảm mạnh thuế nhập khẩu đối với hạt cải dầu Canada từ mức kết hợp 84% xuống còn khoảng 15%, đồng thời dỡ bỏ thuế phân biệt đối xử với tôm hùm, đậu Hà Lan, cua và một loạt nông sản khác trị giá ước tính 2,6 tỷ đô la Canada. Song song đó, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) và Ngân hàng Canada ký kết gia hạn thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương lần thứ ba, với quy mô 200 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 28,5 tỷ đô la Mỹ, có giá trị trong vòng năm năm.

Cùng thời điểm đó, hai nghị sĩ Canada trong đoàn đang thăm Đài Loan đã âm thầm rút ngắn chuyến đi, không tham dự cuộc gặp với Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức, theo lời khuyên của chính phủ, như sau này họ xác nhận công khai. Một hành động nhỏ nhưng không thoát khỏi con mắt quan sát của cả Bắc Kinh lẫn Đài Bắc.

Tại sao Ottawa cần Bắc Kinh đến vậy?

Để hiểu được tính toán của Carney, cần đặt nó vào đúng bối cảnh kinh tế mà Canada đang đối mặt vào đầu năm 2026.

Chính sách thuế quan bảo hộ của Donald Trump đã tạo ra những vết thương rõ rệt trên cơ thể nền kinh tế Canada. Hàng xuất khẩu sang Mỹ vẫn thấp hơn mức trước khi áp thuế, đặc biệt với thép, nhôm, gỗ xẻ và linh kiện xe hơi. GDP Canada co lại 0,2% trong quý IV năm 2025, sau khi phục hồi được 2,4% trong quý III, và tỷ lệ thất nghiệp dao động trong vùng 6,5% đến 7%, theo số liệu từ Statistics Canada công bố tháng 4 năm 2026.

Thị trường nhà ở cũng không nằm ngoài vùng ảnh hưởng. Tập đoàn Thế chấp và Nhà ở Canada (CMHC) cảnh báo rằng nhu cầu mua nhà dự kiến sẽ tiếp tục “kém sôi động” trong năm 2026, với nguy cơ suy thoái nhà ở vẫn hiện hữu trong một kịch bản xấu hơn nếu tâm lý kinh doanh tiếp tục giảm sút. Đó là chưa kể gần 60% các khoản vay thế chấp tại Canada phải gia hạn trong giai đoạn 2025 đến 2026, nhiều trong số đó được ký ở mức lãi suất thấp lịch sử năm 2020 đến 2021, theo cảnh báo được Ngân hàng Canada đưa ra trước đó.

Trong bối cảnh đó, Tập đoàn Phát triển Xuất khẩu Canada (EDC) ước tính khoảng 74% hàng xuất khẩu của Canada chỉ tập trung vào hai thị trường: Mỹ chiếm 70% và Trung Quốc chiếm khoảng 4%. Sự tập trung xuất khẩu này khiến Canada đặc biệt dễ tổn thương trước bất kỳ cú sốc thương mại nào từ hai phía. Và hạt cải dầu Canada, từng là mặt hàng bị Bắc Kinh nhắm vào trong các đợt trả đũa ngoại giao trước đây, đã chứng kiến kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc lao dốc hơn 50% trong mười tháng đầu năm 2025 do các rào cản thuế quan mà Bắc Kinh áp đặt.

Chính sức ép kép từ Washington lẫn thị trường trong nước đã đẩy Carney vào vòng tay của Bắc Kinh, với hy vọng đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Lý luận trên bề mặt nghe có vẻ hợp lý, song từ góc nhìn của một nhà phân tích thị trường độc lập, bài toán không đơn giản như vậy.

Đòn “vũ khí hóa thương mại” và bài học từ cải dầu

Đại diện Đài Loan tại Canada Harry Tseng ngay lập tức phản bác các tuyên bố của Đại sứ Wang, nhận định rằng cảnh báo này một lần nữa cho thấy Trung Quốc sử dụng thương mại như một thứ vũ khí. Ông nhấn mạnh: xuất khẩu cải dầu của Canada đã nhiều lần trở thành mục tiêu trả đũa mỗi khi Bắc Kinh muốn gây áp lực với Ottawa, và điều này hoàn toàn có thể tái diễn.

Ngay từ tháng 1 năm 2026, Bloomberg đã dẫn lời đại diện Đài Loan tại Ottawa nhấn mạnh rằng Trung Quốc không phải là giải pháp cho các vấn đề thương mại của Canada và không phải là đối tác đáng tin cậy. Đến tháng 2 năm 2026, CBC đưa tin ông Tseng bày tỏ lo ngại rằng chính phủ Canada có thể đang cố tình trì hoãn ký kết một thỏa thuận thương mại với Đài Bắc đã sẵn sàng, chỉ để tránh làm phật lòng Bắc Kinh.

Phản ứng tại Canada không kém phần quyết liệt. Nhiều nghị sĩ công khai phản đối thái độ của Trung Quốc, trong đó Nghị sĩ Melissa Lantsman đăng ảnh chụp cùng Tổng thống Lại Thanh Đức lên mạng xã hội và kêu gọi Ottawa phản ứng bằng cách cử thêm nhiều nghị sĩ tới Đài Loan và điều thêm tàu chiến qua eo biển. Ông Jason Kenney, cựu lãnh đạo đảng Bảo thủ, cũng ra mặt chỉ trích, khẳng định người Canada không bao giờ nên ngừng giao lưu với Đài Loan vì sức ép từ phía Bắc Kinh.

Tseng, về phần mình, bác bỏ lập trường pháp lý của Trung Quốc một cách rõ ràng: eo biển Đài Loan là vùng biển quốc tế, không phải nội thủy của Trung Quốc, và theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, vùng lãnh hải chỉ kéo dài 12 hải lý tính từ bờ. Dưới thời Thủ tướng Trudeau, tàu chiến Canada đã đi qua eo biển này 11 lần từ năm 2018, bất chấp phản đối của Bắc Kinh. Dưới thời Carney, con số đó chỉ còn một lần duy nhất, vào tháng 9 năm 2025, cùng một tàu khu trục Australia.

Khoảng cách giữa hai con số đó nói lên nhiều điều hơn bất kỳ tuyên bố chính sách nào.

Dòng chảy tiền tệ phía sau tấm màn ngoại giao

Nhìn qua lăng kính của người phân tích thị trường tài chính, bức tranh trở nên thú vị ở nhiều tầng lớp khác nhau.

Đồng đô la Canada đã phản ứng ngay khi thỏa thuận Canada-Trung Quốc được công bố hồi tháng 1 năm 2026, theo hướng mà nhiều người không ngờ tới: CAD lao xuống mức thấp nhất sáu tuần, ngay cả khi một tin tức thương mại được coi là tích cực vừa được công bố. Thị trường không phản ứng với nội dung thỏa thuận; nó phản ứng với những thứ ẩn phía sau: rủi ro chính trị tiềm tàng, sự mơ hồ về khả năng ổn định hóa quan hệ Mỹ - Canada trong tương lai, và những gì thỏa thuận này báo hiệu về quỹ đạo địa chính trị dài hạn của Ottawa.

Ngân hàng Canada, trong quyết định ngày 29 tháng 4 năm 2026, tiếp tục giữ lãi suất chính sách ở mức 2,25%, theo thông báo chính thức của Bank of Canada, dự báo GDP sẽ tăng 1,2% trong năm 2026. Thống đốc Tiff Macklem thừa nhận môi trường chính sách “bất thường không chắc chắn”, có thể yêu cầu điều chỉnh theo cả hai hướng tùy diễn biến từ giá dầu và chiến tranh thương mại.

Cặp USD/CAD đang giao dịch quanh vùng 1,36 đến 1,40, theo dự báo tổng hợp từ các ngân hàng lớn của Canada, với quan điểm dài hạn nghiêng về phía CAD dần hồi phục khi chênh lệch lãi suất thu hẹp, song rủi ro địa chính trị đang trở thành biến số ngày càng khó đoán hơn.

Từ góc nhìn phân tích dòng tiền, có ba lớp rủi ro đang tích tụ đồng thời mà thị trường chưa phản ánh hoàn toàn vào giá của CAD.

Thứ nhất, rủi ro kênh hàng hóa (commodity channel risk) là rõ ràng nhất. Canada là nền kinh tế xuất khẩu tài nguyên, và CAD lịch sử có tương quan cao với giá dầu thô cũng như các mặt hàng nông sản. Nếu Trung Quốc quyết định sử dụng đòn bẩy thương mại mà họ vừa đạt được, chỉ cần tái áp đặt thuế quan lên cải dầu Canada thôi cũng đủ gây ra một cú sốc xuất khẩu ngắn hạn cho CAD, đặc biệt trong bối cảnh xuất khẩu nông sản Canada sang Trung Quốc vừa bắt đầu phục hồi sau giai đoạn sụt giảm hơn 50%.

Thứ hai, rủi ro địa chính trị phức hợp (compounded geopolitical risk) là yếu tố mà phần lớn mô hình định giá truyền thống bỏ qua. Nếu tình hình tiếp tục leo thang theo hướng Ottawa bị buộc phải lựa chọn rõ ràng giữa Bắc Kinh và Washington về vấn đề Đài Loan, bất kỳ hành động nào cũng đều có giá: nhượng bộ Bắc Kinh sẽ làm xấu đi quan hệ với Washington ngay đúng lúc USMCA đang bước vào giai đoạn đàm phán lại, còn đứng về phía Washington có thể kích hoạt sự trả đũa thương mại từ Bắc Kinh.

Thứ ba, rủi ro tâm lý đầu tư (sentiment risk) đến từ sự mơ hồ về hướng đi chính sách của Ottawa. Thị trường tài chính định giá sự chắc chắn và khả năng dự đoán; một Canada đứng ở giữa hai siêu cường trong một căng thẳng địa chính trị ngày càng gay gắt không thể tạo ra môi trường đó, và điều đó phản ánh vào premium rủi ro mà nhà đầu tư nước ngoài đòi hỏi để nắm giữ tài sản Canada.

Thỏa thuận hoán đổi 200 tỷ Nhân Dân tệ: Nhiều hơn cả một công cụ thương mại

Trở lại với thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương giữa PBOC và Ngân hàng Canada trị giá 200 tỷ nhân dân tệ, xấp xỉ 28,5 tỷ đô la Mỹ, được gia hạn lần thứ ba vào tháng 1 năm 2026. Trên bề mặt, đây là một công cụ thanh khoản hỗ trợ giao thương song phương và ổn định tài chính. Song nhìn từ góc độ chiến lược tiền tệ dài hạn, thỏa thuận này mang ý nghĩa sâu xa hơn rất nhiều.

Trung Quốc đã và đang xây dựng một mạng lưới hoán đổi tiền tệ song phương với hàng chục ngân hàng trung ương trên toàn thế giới như một phần trong chiến lược quốc tế hóa đồng nhân dân tệ. Theo dữ liệu từ Deutsche Bank, tỷ trọng của đồng nhân dân tệ trong các giao dịch thanh toán quốc tế qua hệ thống SWIFT đã tăng lên 3,5% vào tháng 4 năm 2025, từ mức khoảng 2% năm 2023, trong khi tỷ lệ tài trợ thương mại quốc tế bằng nhân dân tệ đạt khoảng 6% vào cuối năm 2024, tăng gấp ba lần chỉ trong vòng hai năm.

Canada là quốc gia G7 đầu tiên ký thỏa thuận hoán đổi tiền tệ trực tiếp với Trung Quốc từ năm 2014. Mỗi lần gia hạn là thêm một nốt nhấn trong bản nhạc quốc tế hóa của đồng nhân dân tệ mà Bắc Kinh đang kiên nhẫn soạn thảo. Và khi thỏa thuận lần này đi kèm với việc thành lập một “Nhóm Công tác Tài chính” nhằm tăng cường đối thoại song phương về các vấn đề tài chính, kèm theo một cuộc đối thoại chiến lược kinh tế và tài chính cấp cao được khởi động lại sau nhiều năm gián đoạn, bức tranh tổng thể trở nên rõ ràng hơn.

Điều này không có nghĩa là đồng nhân dân tệ sắp thách thức đô la Mỹ trong tương lai gần. Theo phân tích của Asia Society Policy Institute, đồng nhân dân tệ vẫn đối mặt với các rào cản cấu trúc sâu sắc: tài khoản vốn còn kiểm soát chặt chẽ, thị trường tài chính thiếu chiều sâu, và thiếu các công cụ phòng ngừa rủi ro đa dạng mà các đồng tiền dự trữ toàn cầu cần có. Song xu hướng đang rõ ràng: Bắc Kinh đang xây dựng kiến trúc tài chính độc lập, từng bước một, và Canada vừa trở thành một mảnh ghép mới trong bức tranh đó.

Một điểm đáng chú ý với các nhà giao dịch forex: thỏa thuận hoán đổi trực tiếp CAD/CNH cho phép thanh toán thương mại song phương mà không cần chuyển đổi qua đô la Mỹ. Về lý thuyết, điều này làm giảm nhu cầu mua USD trong giao dịch Canada-Trung Quốc. Trong ngắn hạn, tác động còn nhỏ; trong dài hạn, nếu xu hướng mở rộng, đây là một trong những nhân tố cấu trúc cần theo dõi của bất kỳ ai nghiêm túc về dự báo dòng tiền toàn cầu.

USD/CAD và cạm bẫy địa chính trị mà thị trường chưa định giá đầy đủ

Nhìn vào bức tranh kỹ thuật của cặp USD/CAD, điểm thú vị là các ngân hàng lớn Canada đang có sự đồng thuận nhất định về chiều hướng: RBC Capital Markets dự báo USD/CAD có thể giảm về 1,3400 vào cuối năm 2026, với điều kiện là Ngân hàng Canada dần chuyển sang hướng tăng lãi suất khi khoảng cách sản lượng thu hẹp, và đồng đô la Mỹ suy yếu rộng hơn. Phần lớn các kịch bản này được xây dựng trên giả định về một môi trường địa chính trị tương đối ổn định.

Song trong thực tế hiện tại, giả định đó đang bị thách thức từ nhiều phía. Ngân hàng Canada đang mô tả môi trường hiện tại là “bất thường không chắc chắn”, với rủi ro lạm phát đến từ cú sốc năng lượng (chiến tranh Trung Đông đẩy giá dầu lên, đẩy lạm phát tháng 3 lên 2,4% và dự báo tiếp tục tăng lên khoảng 3% tháng 4), trong khi rủi ro tăng trưởng đến từ thuế quan và bất ổn thương mại. Đây là môi trường “stagflation nhẹ” kinh điển, trong đó ngân hàng trung ương không có không gian thoải mái để thực hiện chính sách theo một hướng rõ ràng.

Với CAD, tác động có thể đến từ hai kịch bản đối lập nhau: nếu căng thẳng địa chính trị leo thang và Trung Quốc khởi động lại “vũ khí hóa thương mại” nhắm vào nông sản Canada, cú sốc xuất khẩu sẽ đẩy CAD yếu hơn, trong khi nếu Ottawa chủ động nhượng bộ Bắc Kinh về Đài Loan và làm xấu đi quan hệ với Washington, áp lực lên tỷ giá USD/CAD sẽ đến từ kênh chính trị và có thể dữ dội hơn cả cú sốc kinh tế thuần túy.

Cả hai kịch bản đều chứa đựng một sự bất đối xứng đáng lo ngại cho người nắm giữ CAD: downside rõ ràng hơn nhiều so với upside trong môi trường này.

Câu hỏi lớn nhất của thị trường: Liệu Ottawa có còn dư địa để đi dây?

Về bản chất, thỏa thuận Canada-Trung Quốc đang tạo ra một thử nghiệm thực tế cho câu hỏi mà nhiều chính phủ trong thế giới đa cực đang phải đối mặt: một quốc gia có thể duy trì đồng thời quan hệ kinh tế với Bắc Kinh và liên kết chiến lược với Washington đến mức độ nào, trước khi một trong hai phía buộc họ phải chọn?

Rabobank trong báo cáo triển vọng toàn cầu 2026 nhận định rằng địa chính trị đang ngày càng chiếm vị trí trung tâm hơn logic kinh tế thuần túy trong việc định hình thị trường tài chính, và những quốc gia “bị kẹp giữa” hai siêu cường đang trở thành điểm rủi ro quan trọng cần theo dõi trong năm nay.

Điều đáng chú ý là Bắc Kinh hiếm khi đặt ra điều kiện của mình một cách công khai, rõ ràng và sớm như vậy, chỉ ba tháng sau khi ký thỏa thuận. Hành động này, dù có thể gây tranh cãi về thời điểm và cách thức, đã gửi đi một tín hiệu rõ ràng cho Ottawa: mọi thứ không chỉ là thương mại, và thương mại chưa bao giờ chỉ là thương mại đối với Bắc Kinh.

Đối với thị trường ngoại hối, đây là thời điểm để đặt ra những câu hỏi cần thiết: kịch bản nào sẽ diễn ra trong sáu đến mười hai tháng tới, và CAD sẽ di chuyển như thế nào trong từng kịch bản đó? Chuyến thăm dự kiến của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tới Canada vào cuối tháng 5 năm 2026 sẽ là phép thử đầu tiên, quan trọng, cho thấy Ottawa thực sự sẽ phản ứng như thế nào trước sức ép từ Bắc Kinh.

Thị trường Forex đang nhìn vào điều gì?

Sự kiện Canada-Trung Quốc-Đài Loan đang diễn ra vào đầu tháng 5 năm 2026 là một lát cắt rõ nét của một xu hướng lớn hơn mà thị trường tài chính toàn cầu đang phải tiêu hóa dần: sự đan xen ngày càng chặt chẽ giữa địa chính trị và kinh tế, giữa chủ quyền và thương mại, giữa ổn định ngắn hạn và rủi ro dài hạn.

Với người tham gia thị trường forex, CAD không còn chỉ là một đồng tiền hàng hóa đơn thuần phụ thuộc vào giá dầu và chu kỳ lãi suất Mỹ-Canada. Nó đang mang thêm lớp phức tạp của một quốc gia đang điều hướng giữa hai siêu cường trong một trật tự thế giới đang định hình lại, và phí bảo hiểm rủi ro cho sự phức tạp đó chưa được định giá đầy đủ vào bất kỳ mô hình dự báo tỷ giá nào.

Theo dõi bước đi tiếp theo của Ottawa, đặc biệt trong chuyến thăm dự kiến của Ngoại trưởng Vương Nghị vào cuối tháng 5, sẽ cho thấy liệu Canada có thực sự có thể duy trì đường dây cân bằng tinh tế này, hay sẽ sớm phải đưa ra những lựa chọn có giá tài chính thực sự.

Muốn tìm hiểu thêm về năng lực và mức độ uy tín của các sàn giao dịch forex đang hoạt động trong khu vực chịu ảnh hưởng bởi những biến động địa chính trị này? Hãy kiểm tra thông tin tại WikiFX để có cái nhìn đầy đủ và khách quan trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào.

Nguồn tham khảo

1. https://www.reuters.com/business/canadian-dollar-hits-six-week-low-after-china-trade-deal-2026-01-16/
2. https://www.theglobeandmail.com/politics/article-chinese-envoy-warns-canada-mps-taiwan-warships/
3. https://www.international.gc.ca/news-nouvelles/2026/2026-01-16-china-chine.aspx?lang=eng
4. https://english.news.cn/20260116/d8cc18a6af71432983afbd2273f337bc/c.html
5. https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/36-28-0001/2026004/article/00005-eng.htm
6. https://globalnews.ca/news/11661284/housing-market-outlook-2026/
7. https://www.edc.ca/en/article/canada-recession-risks-2026.html
8. https://www.taiwannews.com.tw/news/6353185
9. https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-01-19/china-isn-t-the-answer-for-canada-s-trade-troubles-taiwan-envoy-says
10. https://www.cbc.ca/news/politics/taiwan-trade-deal-china-carney-9.7074067
11. https://www.bankofcanada.ca/2026/04/fad-press-release-2026-04-29/
12. https://www.mtfxgroup.com/fx-forecast/
13. https://www.db.com/news/detail/20250623-charting-the-renminbi-s-rise-as-a-global-currency
14. https://asiasociety.org/policy-institute/can-rmb-dethrone-dollar-foreseeable-future
15. https://www.rbccm.com/assets/rbccm/docs/fx/currency-report-card.pdf
16. https://www.rabobank.com/knowledge/q011509552-global-outlook-2026-new-rules-different-economy