Tổng thống Mỹ ký sắc lệnh miễn loạt trừng phạt nhắm vào nền kinh tế Nga

Tối 16/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp đình chỉ việc thực thi toàn bộ trừng phạt, hạn chế và thuế quan theo Đạo luật Graham, chỉ hai ngày trước khi đạo luật có hiệu lực ngày 18/10. Văn bản viện dẫn Điều 115 của luật, cho phép tổng thống miễn trừ bất kỳ điều khoản trừng phạt nào nếu gửi Quốc hội chứng nhận việc miễn trừ “phục vụ lợi ích quốc gia” kèm báo cáo giải trình.

Đạo luật mang tên cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham được Quốc hội thông qua và ông Trump ký ban hành ngày 18/9, sau hơn một năm vận động của nghị sĩ này trước khi qua đời hồi tháng 7. Luật quy định thuế bổ sung 500% với hàng hóa nhập từ Nga, thuế 100% với hàng hóa từ năm quốc gia mua dầu khí Nga nhiều nhất nếu tiếp tục giao dịch mới từ ngày 18/10. Luật cũng nhắm vào năng lượng, quốc phòng Nga, quan chức cấp cao, “đội tàu bóng tối” và mở rộng trừng phạt liên quan Iran. Sắc lệnh 16/10 về hình thức vẫn ban hành các mức thuế và biện pháp trên nhưng đình chỉ ngay việc áp dụng. Nhà Trắng không giải thích chi tiết ngoài tuyên bố ngắn trong sắc lệnh.

Bước ngoặt đến từ ngày 9/10, khi ông Trump thông báo sau điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin, Moskva đồng ý cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn sau đó, tổng cộng 1,8 triệu tấn. Bộ Tài chính Mỹ cấp giấy phép tạm thời cho diesel Nga tiếp cận thị trường toàn cầu đến tháng 4/2027. Thỏa thuận đi kèm thông báo ngừng bắn nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga và Ukraine, dù Moskva và Kiev chưa công khai xác nhận.

Động cơ chính là áp lực giá. Giá diesel bán lẻ trung bình toàn quốc Mỹ chạm kỷ lục 6,53 USD/gallon cuối tháng 9, quanh 6,28 USD ngày 9/10 và 6,30 USD giữa tháng 10, tăng khoảng 71% so với cùng kỳ năm trước. CPI tháng 9 tăng 0,6%, đẩy lạm phát so với cùng kỳ lên 3,7%, cao hơn dự báo. Nguyên nhân gốc rễ không chỉ ở trừng phạt mà còn ở thiếu hụt công suất lọc dầu toàn cầu sau chiến tranh với Iran và các cuộc tập kích của Ukraine nhắm vào nhà máy lọc dầu Nga.

Giới phân tích cho rằng tác động thực tế lên giá nhiên liệu sẽ hạn chế. Lô 300.000 tấn đầu tiên tương đương khoảng 2,25 triệu thùng, chỉ đủ cho khoảng 14 giờ tiêu thụ diesel của Mỹ, trong khi toàn bộ chương trình 1,8 triệu tấn tương đương khoảng 9,5 ngày nhu cầu, và 65% khối lượng còn phụ thuộc tình trạng nhà máy lọc dầu Nga. Nhà phân tích Rory Johnston nhận định quy mô cam kết “không có gì đáng kể” so với xuất khẩu diesel thông thường của Nga.

Phản ứng từ Quốc hội Mỹ nhanh và mang tính lưỡng đảng. Nghị sĩ Dân chủ Don Beyer cáo buộc ông Trump “đầu hàng” Tổng thống Putin và kêu gọi sửa luật. Thượng nghị sĩ Dân chủ Richard Blumenthal, đồng tác giả đạo luật, nói các miễn trừ “không liên quan gì đến an ninh quốc gia của chúng ta, mà tất cả là để xu nịnh Vladimir Putin”. Ngày 13/10, nhóm sáu thượng nghị sĩ Cộng hòa và sáu Dân chủ gửi thư yêu cầu hủy thỏa thuận diesel, gọi đây là “món quà cho đối thủ của chúng ta và là sự phản bội đối với các đồng minh”. Một nhóm bảy thượng nghị sĩ khác, trong đó có bốn người Cộng hòa, cũng yêu cầu đảo ngược kế hoạch nhập khẩu.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi thỏa thuận là “món quà cho Putin” và tuyên bố cảm thấy “bị phản bội”. Ông cảnh báo sau diesel sẽ đến lượt khí đốt và các lĩnh vực khác được dỡ trừng phạt, đồng thời ra lệnh nối lại các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở năng lượng Nga. Ở châu Âu, các đồng minh bày tỏ lo ngại nhưng hầu như không có động thái đáp trả, trong khi giới phân tích nhận định Washington đang ưu tiên lợi ích năng lượng nội địa trước thềm bầu cử hơn là duy trì mặt trận trừng phạt thống nhất với phương Tây.

Nguồn: VnExpress