CEO của JPMorgan cảnh báo thị trường đang lặp lại kịch bản khủng hoảng tài chính 2008

Jamie Dimon, người đứng đầu ngân hàng lớn nhất nước Mỹ JPMorgan Chase, vừa phát đi tín hiệu cảnh báo rõ ràng. Thị trường tài chính đang cho thấy nhiều điểm tương đồng đáng lo ngại với giai đoạn dẫn đến khủng hoảng 2008 khi giá tài sản duy trì ở mức cao kỷ lục và nợ ở nhiều lĩnh vực đạt đỉnh lịch sử.

Trong bối cảnh nhiều nhà đầu tư lạc quan về tăng trưởng và thị trường chứng khoán liên tục thiết lập các đỉnh cao mới, Jamie Dimon lại chọn cách thận trọng hơn khi phát biểu tại buổi cập nhật nhà đầu tư gần đây. Vị CEO kỳ cựu nhận định rằng mức giá tài sản cao cùng môi trường cạnh tranh gay gắt trong ngành ngân hàng đang gợi nhớ rõ nét về những năm trước khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.

“Quan điểm của tôi là mọi người đang trở nên quá thoải mái với thực tế này. Giá tài sản cao và khối lượng giao dịch lớn khiến họ nghĩ rằng sẽ không xảy ra vấn đề gì cả”, Dimon nói và thẳng thắn bày tỏ sự lo ngại về tình trạng này. Ông nhấn mạnh thêm rằng mình không cảm thấy yên tâm trước những con số cao kỷ lục mà ngược lại, chính điều đó lại làm tăng thêm rủi ro.

Những phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh nợ chính phủ, nợ tiêu dùng và nợ doanh nghiệp Mỹ đều đang ở mức kỷ lục. Theo dữ liệu từ Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ, nợ công hiện ở mức khoảng 101 phần trăm GDP theo dự báo đầu năm 2026 và được dự báo sẽ tiếp tục tăng lên 120 phần trăm vào năm 2036.

Nợ hộ gia đình đạt kỷ lục 18,8 nghìn tỷ USD vào cuối năm 2025 với tỷ lệ vỡ nợ tăng lên 4,8 phần trăm, mức cao nhất gần một thập kỷ. Trong khi đó, nợ doanh nghiệp cũng duy trì ở mức cao với lượng phát hành trái phiếu dự kiến lập kỷ lục mới trong năm 2026. Các tổ chức cho vay lại đang tranh nhau nới lỏng tiêu chuẩn để đẩy mạnh tín dụng và tăng thu nhập lãi ròng, tạo thêm nhiên liệu cho đám cháy nợ ngày càng lớn.

Dimon cảnh báo chu kỳ kinh tế sẽ thay đổi một ngày nào đó dù chưa rõ yếu tố kích hoạt cụ thể. “Sẽ có một chu kỳ. Tôi không biết sự kết hợp nào của các sự kiện sẽ gây ra điều đó. Mức độ lo lắng của tôi rất cao. Tôi không yên lòng vì giá tài sản cao. Thực tế, chúng làm tăng rủi ro”, ông chia sẻ.

Điều đáng nói, theo Dimon, bức tranh thị trường hiện tại đang phản chiếu rõ nét giai đoạn 2005-2007. “Thật không may, chúng ta đã thấy điều này vào năm 2005, 2006 và 2007, gần như là điều tương tự. Con nước dâng đang nâng tất cả thuyền lên, mọi người đều kiếm được rất nhiều tiền, tận dụng đòn bẩy đến tận cùng. Mọi giới hạn dường như không còn nữa.”

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất trong phát biểu của Dimon là chỉ trích các tổ chức tài chính đang hạ chuẩn cho vay để chạy theo lợi nhuận. “Tôi thấy một số bên đang làm những việc không khôn ngoan. Họ chỉ làm những điều ngu ngốc để tạo ra thu nhập lãi ròng”, ông nói thẳng.

Đây chính là dấu hiệu kinh điển của chu kỳ tín dụng khi các ngân hàng và tổ chức cho vay nới lỏng tiêu chuẩn để duy trì tăng trưởng lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt. Tiêu chuẩn cho vay lỏng lẻo dẫn đến các khoản vay kém chất lượng, tạo ra đầu tư sai lầm, và cuối cùng, khi chu kỳ đảo chiều, sẽ dẫn đến khủng hoảng. Những khoản vay này tạo ra đầu tư sai lầm, và khi sai lầm lộ rõ, hệ thống sẽ phải điều chỉnh mạnh mẽ.

Đáng chú ý, lĩnh vực tín dụng tư nhân đang nổi lên như một điểm nóng tiềm tàng. Công ty quản lý tài sản Blue Owl Capital gần đây phải thông báo bán tài sản từ quỹ tín dụng tư nhân để đáp ứng nhu cầu rút vốn của nhà đầu tư, làm dấy lên lo ngại về bong bóng trong lĩnh vực này.

Sự kiện này đã tác động đến giá cổ phiếu của các ông lớn quản lý tài sản thay thế như Apollo, KKR và Blackstone. Troy Rohrbaugh, Giám đốc ngân hàng thương mại và đầu tư của JPMorgan, cảnh báo vấn đề có thể không chỉ giới hạn ở các tổ chức tín dụng tư nhân mà sẽ lan rộng hơn. “Hiện tại, điều này dường như chỉ xảy ra ở một vài nơi, nhưng điều đó có thể thay đổi dễ dàng và chúng tôi đã chuẩn bị cho điều đó”, ông nói.

Ông nhắc lại rằng vào năm 2006 và 2007, lãi suất thấp nhân tạo kết hợp với chính sách thúc đẩy sở hữu nhà ở đã thổi phồng bong bóng bất động sản. Lần này, Dimon chưa chắc chắn yếu tố bất ngờ sẽ là gì, nhưng ông lưu ý rằng “luôn có yếu tố bất ngờ trong chu kỳ tín dụng. Lần này có thể là phần mềm vì ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo”.

Những lo ngại gần đây về tác động của AI đối với nhiều ngành công nghiệp, đặc biệt là các công ty phần mềm, đã gây ra biến động thị trường. Các nhà đầu tư đang đánh giá cách mà các mô hình AI từ Anthropic và OpenAI có thể làm đảo lộn mô hình kinh doanh của nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, Dimon cũng thể hiện sự lạc quan có chọn lọc. “Cuối cùng, trong 100 lĩnh vực, chúng tôi sẽ là người chiến thắng trong 75 lĩnh vực và thua trong 25 lĩnh vực”, ông nói, khẳng định vị thế của JPMorgan trong cuộc đua AI.

Dimon thừa nhận rằng rất dễ bị cuốn vào không khí hưng phấn chung của thị trường. “Bạn sẽ cảm thấy ngu ngốc khi mọi người đang kiếm bộn tiền và mọi thứ đều tuyệt vời. Cảm giác đó thực sự tốt đẹp. Nhưng khi tôi nghĩ về tất cả các yếu tố đang diễn ra, tôi hít một hơi sâu và tự nhủ: Hãy cẩn thận.”

Những lo ngại của Dimon không chỉ dừng ở hiện tại mà còn kết nối với những bài học từ năm 2019 và xa hơn là cuộc khủng hoảng 2008. Phân tích chỉ ra một thực tế đáng lo ngại: nền kinh tế chưa thực sự giải quyết dứt điểm những sai lầm từ cuộc khủng hoảng 2008.

Sau cuộc khủng hoảng năm đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đã cắt giảm lãi suất xuống 0 và duy trì ở mức đó trong bảy năm. Ngân hàng trung ương cũng mua hơn 3,5 nghìn tỷ USD trái phiếu thông qua chương trình nới lỏng định lượng, làm phình to bảng cân đối kế toán và bơm hàng nghìn tỷ USD tiền mới vào nền kinh tế. Điều này đã tạo ra sự gia tăng mạnh mẽ về giá trị tài sản và nợ, chính những điều Dimon đang lo ngại hiện nay.

Đến năm 2015, Fed mới bắt đầu bình thường hóa chính sách một cách thận trọng và phải đến hai năm sau mới thực sự thắt chặt. Chỉ với mức thắt chặt nhẹ, nền kinh tế đã xuất hiện dấu hiệu rạn nứt khiến thị trường chứng khoán lao dốc và tăng trưởng chao đảo. Rõ ràng Fed không thể tiếp tục nâng lãi suất mà không gây sụp đổ, vì vậy họ đã dừng lại. Năm 2019, Fed buộc phải cắt giảm lãi suất ba lần và khôi phục nới lỏng định lượng.

Đại dịch COVID-19 sau đó đã trở thành cứu cánh cho Fed, khi NHTW này hạ lãi suất về 0 lần nữa và đẩy nới lỏng định lượng lên mức chưa từng có, nền kinh tế nghiện tiền rẻ được tiếp thêm liều thuốc mạnh, đẩy lùi nguy cơ suy thoái sâu. Nếu không có đại dịch, nền kinh tế có lẽ đã trải qua suy thoái sâu để thanh lọc những dư thừa từ khủng hoảng trước. Thay vào đó, chính sách kích thích được nhân đôi, khiến vấn đề càng trầm trọng hơn và đẩy cuộc khủng hoảng không thể tránh khỏi vào tương lai xa hơn.

Thực tế cho thấy nền kinh tế đã trở nên phụ thuộc vào liều thuốc tiền dễ dãi, và như một điều tất yếu, khi thiếu nó, con nghiện sẽ phải chịu những cơn cai nghiện đau đớn. Hiện nay, Fed đang dần nhỏ giọt tiền mới vào hệ thống, nhưng vấn đề là theo thời gian, cần ngày càng nhiều thuốc hơn để duy trì cảm giác phê. Đến cuối cùng, nguy cơ dùng quá liều luôn hiện hữu.

Dù diễn biến nào xảy ra, môi trường lạm phát cao hơn vẫn là kịch bản chính. Cung tiền đang tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 7 năm 2022, giai đoạn đầu của chu kỳ thắt chặt. Tốc độ tạo tiền mới sẽ còn tăng khi Fed tiếp tục các biện pháp nới lỏng định lượng mà không gọi tên trực tiếp. Nhiều đợt cắt giảm lãi suất nữa cũng có thể xảy ra. Kết quả là sức mua của đồng USD sẽ suy giảm nhanh hơn và nhiên liệu cho đám cháy mà Dimon cảnh báo sẽ càng được tiếp thêm.

Các chuyên gia từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới trong báo cáo tháng 1 năm 2026 cũng chỉ ra rủi ro lớn từ bong bóng tài sản và áp lực nợ ngày càng tăng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo tăng trưởng toàn cầu ổn định ở mức 3,3 phần trăm năm 2026 nhưng nhấn mạnh các rủi ro lệch hướng, trong đó có khả năng điều chỉnh lại kỳ vọng về công nghệ.

Nhiều phân tích độc lập từ Bloomberg và Reuters gần đây ghi nhận lo ngại về lĩnh vực tín dụng tư nhân, nơi một số tổ chức cho vay đang đối mặt với áp lực từ các khoản vay liên quan đến phần mềm và trí tuệ nhân tạo. Những sự cố gần đây ở một số quỹ tín dụng tư nhân càng củng cố nhận định của Dimon về yếu tố bất ngờ tiềm ẩn.

Trong bối cảnh đó, thị trường tài chính toàn cầu đang bước vào giai đoạn biến động cao hơn, và giá tài sản duy trì đà tăng nhưng kèm theo rủi ro điều chỉnh đột ngột. Sự thận trọng của Dimon đến từ việc nhận thức rõ rằng chu kỳ tín dụng luôn có những bất ngờ, có thể lần này là AI và ngành phần mềm, nhưng cũng có thể là một lĩnh vực hoàn toàn khác mà ít ai ngờ tới. Các chuyên gia tại Citrini Research thậm chí còn đưa ra dự báo táo bạo khi cảnh báo rằng cơn sốt AI có thể tác động tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế, đẩy tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ lên tới 10 phần trăm.

Điều quan trọng nhất mà nhà đầu tư và công chúng cần nhận thức được là mối nguy từ tâm lý tự mãn. Khi ai cũng tin rằng lần này sẽ khác, khi các tiêu chuẩn cho vay bị nới lỏng để chạy theo lợi nhuận, khi nợ ở mức kỷ lục nhưng ai cũng cho rằng điều đó bình thường, thì đó chính là lúc rủi ro hệ thống đang tích tụ ở mức cao nhất. Lịch sử cho thấy khi mọi thứ trông quá hoàn hảo thì chính là lúc cần thận trọng hơn bao giờ hết.

Câu hỏi đặt ra không phải là liệu chu kỳ có đảo chiều hay không, mà là khi nào và điều gì sẽ là tác nhân kích hoạt. Với những cảnh báo từ một trong những CEO ngân hàng có ảnh hưởng nhất thế giới cùng các dữ liệu kinh tế đáng lo ngại, có lẽ đã đến lúc các nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách nên hít một hơi thật sâu và xem xét lại mức độ sẵn sàng của mình trước cơn bão có thể ập tới bất cứ lúc nào.